De Gasthuisstraat, een straat met een rijke winkelhistorie

28 september 2017

Dit is de eerste aflevering van een hopelijk langdurige serie in deze krant. Elke keer staat één straat of weg in de gemeente Winterswijk centraal. Die beschrijf ik zoals ik die tijdens mijn leven heb ervaren. Dat betekent dat de nadruk ligt op de veranderingen in de laatste 50 jaar. Dat betekent niet dat er niet af en toe een uitstapje in een verder verleden wordt gedaan. Markante gebouwen of plekken in een straat kunnen niet altijd genegeerd worden.

 

door Bernhard Harfsterkamp

 

Van Winterswijk wordt gezegd dat het een groot winkelcentrum heeft. Te groot voor een plaats met zo’n 29.000 inwoners. Doordat er veel mensen van buitenaf, waaronder veel Duitsers, komen winkelen, kunnen de meeste winkeliers het hoofd boven water houden. Dat winkelcentrum was in de jaren 60 van de vorige eeuw nog veel groter. De Gasthuis-

straat bijvoorbeeld was toen nog een bloeiende winkelstraat. Ik werd vaak door mijn moeder op pad gestuurd om er boodschappen te doen. Voor de Wilhelminastraatbewoner was het dichtbij. Vlees kochten we bij slager Simmelink, schuin tegenover Boer Balink (tegenwoordig een woning) of bij slager Lamers, recht tegenover de Jeugdkerkstraat (tegenwoordig een rijschool). Mijn ouders verdeelden hun boodschappen over alle winkels in de buurt. Ze gunden iedereen wat. De grotere hoeveelheden vlees werden op zaterdag bij Lamers gekocht. Dat leerde me al vroeg om geduldig te zijn, want het was er altijd druk. Het geduld werd beloond met een plakje worst. De straat had zelfs lang nog een derde slager op de hoek met de Tuunterstraat.

 

Groenten

Groenten kochten we ook in de Gasthuisstraat. Meestal bij Wim Legters en zijn vrouw (nadat zoon Bert de zaak overnam en verhuisde naar de Willinkstraat was er jarenlang een streekproduktenwinkel gevestigd. Tegenwoordig kun je er keukens kopen).  Ik herinner me nog goed een belangrijke innovatie: de aardappelschraapmachine. Voortaan hoefden de verse aardappelen, die je nog niet in van die plastic zakken kocht, niet meer geschild te worden. Soms werd de groente  gekocht  bij Wim Prins, de vader van Koos, die nu succesvol groenteboer op vele markten is. Het pand op de hoek met de Jeugdkerkstraat is afgebroken. Al jaren staat er een groot bord die mensen aanmoedigt een mooi plan voor deze plek te bedenken. Een tijdlang was er zelfs een derde groentezaak, die van Gerrit Meinen, die ook marktkoopman was.

 

Naaimachines

Een belangrijke plek voor mijn moeder was Buunk, op de hoek van de Leliestraat. Zij maakte graag kleren voor haar kinderen en andere familieleden. Later heeft ze veel kleertjes gemaakt voor tientallen baby’s. Bij Buunk kocht ze haar steeds geavanceerdere naaimachines. Voor het onderhoud van de kwetsbare machines kon ze altijd bij de naaimachinehandelaar terecht. In die tijd kon er nog geleefd worden van de verkoop van die machines en alles wat er bij hoorde. Hetzelfde gold voor Bruggers, die sportartikelen en fietsen combineerde. Ik kocht er mijn eerste nieuwe voetbalschoenen met de befaamde drie strepen. Daarvoor deed ik het met tweedehands exemplaren, die verzekeringsman Rauwers aan de Morgenzonweg  in zijn schuurtje had staan.

 

Waarom Gasthuisstraat?

Op de hoek van de Gasthuisstraat met de Jonenstraat  heeft het eerste ziekenhuis van Winterswijk gestaan. Vanaf 1882 werden in het zogenaamde Gasthuis arme oude mannen en vrouwen en zieke mensen ondergebracht.  Vanaf  1905 was er een ziekenhuisje in een gebouw in de tuin, naast het voormalige gasthuis, dat in de volksmond “oude mannen- en vrouwenhuis” werd genoemd. Het was een initiatief van de Diaconie van de Nederlands Hervormde Gemeente.  In 1926 stopt de ziekenzorg hier, omdat in dat jaar het Algemeen ziekenhuis en het Elisabethziekenhuis zijn geopend.

Markante plek: Boer Balink

 

Mooi dat een huisartsenpraktijk en een apotheker dichtbij zijn, maar ik had liever gezien dat Boer Balink er nog was. Ik bedoel dan het café, de slijter en de zaal, waar veel feesten zijn gevierd. Ook was het de plek waar vele Winterswijkers zijn geweest om af te rijden, waarna je al dan niet een rijbewijs kreeg. Ik mocht dat genoegen twee keer meemaken, want tijdens mijn eerste rijexamen sneed ik een bocht af in de Vosseveldseweg. Dat mocht niet van de examinator, die meende mij te moeten corrigeren door aan het stuur te trekken. Nadat ik de tweede keer wel het rijbewijs haalde heb ik honderden malen bochten afgesneden als dat zo uitkwam.

 

Boer Balink was net als die andere verdwenen markante uitspanning  de Eendracht een populaire plek om te vertoeven met het Volksfeest. Boer Balink was in het verre verleden werkelijk een boer. Aan het einde van de Middeleeuwen lag de boerderij die op deze plek lag nog buiten de kleine dorpskern, die zich rond de Jacobskerk, Markt, Wheme en Lappenbrink bevond. Tussen die kern en de boerderij lagen nog weilanden en bouwlanden. Daartoe behoorde ook een hoge es, zoals de bouwlanden die op de al iets hoger gelegen dekzandruggen zijn aangelegd, werden genoemd. Door een ingenieus bemestingsysteem met heideplaggen en dierlijke mest uit de poststal werd zo’n es elk jaar iets hoger.

 

Wie goed oplet bij het lopen van de huisartsenpraktijk via de Wilhelminastraat en de Jan Stienstraweg naar het oude postkantoor, ziet dat er nog steeds sprake is van een hoogteverschil. Op de plek waar nu het monument van Tante Riek staat bevind je je bovenop de Balinkes. Eeuwenlang moet daarop rogge zijn verbouwd. De landbouwgronden van Boer Balink zijn tot in de 20ste eeuw open geweest. Ook aan de andere kant van de Gasthuisstraat lagen de hoge bouwlanden met daartussen vak vochtige graslanden voor de koe.

 

In de jaren dertig lag tussen Markt en Misterstraat en de Gasthuisstraat nog een groene oase. De boeren van Balink waren geen keuterboeren. Ze behoorden tot de belangrijkste boeren van Winterswijk. Volgens sommige historici was Balink zelfs een scholtenboer. Namens de heer van Bredevoort of het klooster in Vreden en Barlo zorgden de scholten ervoor dat alle boeren hun pacht betaalden. Vaak ging dat in natura. Daarvoor werd een deel van de oogst afgestaan.

 

 

Wist u dat in de Gasthuisstraat…

 

•          een muziekkoepel heeft gestaan;

•          het kruispunt met de Tuunterstraat al vele malen is gereconstrueerd en dat het nog steeds als onoverzichtelijk en onveilig wordt ervaren;

•          tientallen jaren een Russisch kanon op de hoek met de Misterstraat heeft gestaan bij garage Westerdiep;

•          de gemeente in de jaren tachtig de Jeugdkerkstraat richting Tuunterstraat wilde doortrekken en dat daarvoor vele huizen gesloopt zouden moeten worden. De zogenaamde Tuunterinval zou een belangrijke weg moeten worden waarover bezoekende automobilisten richting parkeerplaatsen bij het centrum zouden rijden;

•          twee gemeentelijke monumenten staan;

•          vele Winterswijkers hebben leren typen bij het Gulden Loon;

•          juffrouw Willemien, misschien wel Winterswijks bekendste kleuterjuf, bijna haar hele leven heeft gewoond;

•          op de plek waar decennialang zaden voor vogels (waarin ook wel hennep zat) bij Ten Pas gekocht konden worden, je nu terecht kunt voor geestverruimende middelen;

•          enkele jaren zelfs een Chinees-Indisch restaurant is geweest.

 

De Gasthuisstraat richting Haitsma Mulierweg. In het derde pand links (met gele steen) zat vroeger Het Gulden Loon.

Door renovatie hebben de huizen links bij de kruising Tuunterstraat een fraaier aanzien gekregen.

Het pand waar ooit slagerij Simmelink gehuisvest was.


Deel dit bericht

Advertentie


Socialmedia

Unable to display Facebook posts.
Show error

Error: (#4) Application request limit reached
Type: OAuthException
Code: 4
Please refer to our Error Message Reference.

Gerelateerde artikelen