Gemeenteraadsverkiezingen

Nieuwe en niet meer bestaande politieke partijen

Tijdens de komende gemeenteraadsverkiezingen doen er twee nieuwe partijen mee, GroenLinks en de nieuwe lokale partij Kansrijk Winterswijk.  GroenLinks doet nu pas voor het eerst mee. Tot 2014 waren de GroenLinks-leden namelijk actief in een lokale partij, Progressief Winterswijk, de partij die van 1984 tot 2014 in de gemeenteraad heeft gezeten en in de periode 2006 – 2010 met Henk Kok ook een wethouder had. De partij is inmiddels opgeheven. GroenLinks komt voort uit de PPR, PSP en de CPN. Een combinatie van de PPR en PSP probeerde in de jaren zeventig tevergeefs in de raad te komen. De communisten van de CPN hebben verschillende keren tevergeefs geprobeerd voldoende stemmen te krijgen. Dat probeerde de als verzetsman bekende Gradus Kobus al in de jaren dertig. Lokale partijen zijn niet altijd succesvol. De lijst Tolsma haalde bijvoorbeeld tijdens de laatste verkiezing niet voldoende stemmen voor een raadszetel. Dat lukte Ton Hof in 1974 wel met de partij Gemeentebelang, die vier jaar in de raad zat. Hof werd later raadslid voor de VVD. De KVP en de ARP hadden ook jarenlang raadszetels, maar deze partijen gingen samen verder als het CDA. Allerlei partijen van voor de Tweede Wereldoorlog bestaan eveneens niet meer, zoals de SDAP en de Vrijzinnig- Democratische Bond (VDB) die opgingen in de PvdA. Een deel van de VDB-leden richtte de VVD op.

Winterswijk kende weinig vrouwelijke wethouders

Van de zeven lijsttrekkers zijn er bij deze gemeenteraadsverkiezingen vijf vrouw. Dat is opvallend, want de gemeenteraad in Winterswijk is toch vaak een mannenwereld geweest. Er zijn altijd wel vrouwen actief geweest, maar ze waren in de minderheid. Dat geldt zeker ook voor de wethouders. Met vijf vrouwelijke lijsttrekkers van wie enkele zich ook als kandidaat-wethouder beschouwen is de kans groot dat er in de komende vier jaar weer vrouwelijke wethouders zijn. Vanaf 2001 is dit al regelmatig voorgekomen. Toen werd Ria Vreman van het CDA wethouder. In 2002 mochten Ina van Eerden en Diana Abbink het voor de VVD doen. Ilse Saris is voor het CDA sinds 2010 wethouder.

In de vorige eeuw zijn er Winterswijk weinig vrouwelijke wethouders geweest. In de jaren zeventig was mevrouw Huitink voor de PvdA actief. Niet lang na de Tweede Wereldoorlog is mevrouw L.C. ter Haar-Van Schothorst wethouder geweest. Zij had onderwijs in haar portefeuille. Zij was ook actief in de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen, die tot in de jaren 70 verantwoordelijk was voor vele kleuterscholen in Winterswijk.

Langst zittende gemeenteraadsleden vooral van PvdA

Hoe lang iemand in de gemeenteraad blijft zitten heeft niet alleen te maken met zijn of haar persoonlijke motivatie en inzet. De partij die wordt vertegenwoordigd heeft daar ook wat over te zeggen. Niet alleen moet de commissie die de kandidatenlijst samenstelt worden overtuigd, maar ook de ledenvergadering. Er zijn partijen die bovendien als regel hebben dat iemand maximaal drie perioden (drie keer vier jaar) in de gemeenteraad mag zitten.

Tegen lang zittende raadsleden kun je op verschillende manieren aankijken. Je kunt zeggen dat ze bij gebrek aan beter blijven doorgaan of dat ze zelfs geen plaats willen maken voor nieuwe mensen. Je kunt het ook als ‘armoede’ opvatten dat een partij niet regelmatig nieuwe mensen weet te vinden. Raadsleden die wat langer actief willen blijven hebben ook voordelen. Ze hebben steeds meer ervaring en doorgaans een goed geheugen. Dat is wel eens handig bij kwesties die vele jaren voort slepen.
In de laatste 50 jaar zijn het vooral de raadsleden van de PvdA die lang actief zijn geweest. Johan Oonk is 36 jaar raadslid geweest, Theo Hartjes 29 jaar en Bernhard Harfsterkamp 22 jaar. Ook Gerrit Bent was 25 jaar raadslid. Het grootste deel van die tijd was hij wethouder, maar tot 2002 was die nog onderdeel van de gemeenteraad. Dat gold ook voor Johan Zieverdink van het CDA, die twaalf jaar wethouder was en negen jaar raadslid, en Bennie Mateman van de PvdA, die twaalf jaar wethouder was en twaalf jaar raadslid. Zonder die verandering zou PvdA-er Ben Uffink ook in het rijtje gestaan hebben. Hij was dertien jaar raadslid en twaalf jaar wethouder. Ook Hans van Lith van Progressief Winterswijk heeft het lang volgehouden. Hij was 26 jaar gemeenteraadslid.

Raadsverkiezingen Winterswijk vaak landelijk nieuws

Gemeenteraadsverkiezingen zijn er natuurlijk niet alleen in Winterswijk, des te opvallender is het dat ons dorp hiermee toch regelmatig in het nieuws kwam.
In 2014 was het Winterswijks Belang dat met zijn oproep in het verkiezingsprogramma om aardiger te doen tegen de Duitsers landelijke aandacht kreeg. Middenstanders zouden meer moeite moeten doen zich de Duitse taal machtig te maken en er moest vaker een oogje dichtgeknepen worden richting foutgeparkeerde Duitse automobilisten. Kranten schreven erover en tv zenders reisden af naar het oosten.
Ook daags na deze verkiezingen kwam Winterswijk in het nieuws. Een kandidaat-raadslid had nul stemmen gekregen en dat was een vrij uniek gegeven. De man had dus blijkbaar ook weinig vertrouwen in zichzelf.
In 2010 was het de plaatselijke PvdA die veel landelijke aandacht kreeg. Men wilde elke achttienjarige uit Winterswijk een zogeheten democratie-bon geven. Daarmee konden Winterswijkse jongeren dan drie jaar gratis lid worden van een politieke partij. Een stimulans om jeugd dichter bij de politiek te brengen, aldus de partij. We zijn benieuwd waarmee de plaatselijke politici komend voorjaar weer landelijke aandacht weten te scoren.

Voorkeurstemmen zelden goed voor zetel

Ook bij de gemeenteraadsverkiezingen kun je met voorkeurstemmen gekozen worden. Daarvoor moet je het aantal stemmen halen dat een kwart van de kiesdeler is. Wat is de kiesdeler? Dat is het totaal aantal uitgebrachte geldige stemmen gedeeld door het aantal raadszetels dat ingevuld moet worden. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 zijn er in Winterswijk 13.215 stemmen uitgebracht. Aangezien er 21 raadszetels zijn betekent dit dat de kiesdeler 629 was. Een kwart daarvan is 157. Elke kandidaat met 157 stemmen of meer kwam met voorkeurstemmen in de raad.

Voorwaarde daarvoor is wel dat de partij voldoende zetels heeft gehaald. Stel dat een partij 629 stemmen haalde en de lijsttrekker 250 stemmen kreeg en de nummer twee en drie op de lijst elk 160, dan komt toch alleen de lijsttrekker in de gemeenteraad, want de partij heeft slechts recht op één zetel. Voorkeurstemmen leiden daarom alleen bij partijen die meer zetels hebben tot een verandering van de volgorde van de kandidatenlijst. Bij verkiezingen krijgt de nummer één, de lijsttrekker, doorgaans verreweg de meeste stemmen. Daarachter kunnen kleine verschuivingen optreden dankzij de voorkeurstemmen.
In de afgelopen vijftig jaar is het maar een enkele keer voorgekomen dat een kandidaat die in principe op een onverkiesbare plek stond door die voorkeurstemmen in de raad kwam. De meeste voorkeurstemmen gaan naar kandidaten die toch al op een verkiesbare plek stonden. De reden daarvoor is simpel. Zij zijn meestal bekender bij de achterban.

Cursus politiek wakkert animo voor raadswerk aan

De cursus Politiek Actief! die Winterswijk in 2016 organiseerde, lijkt zijn vruchten af te werpen. Meerdere deelnemers zijn nu actief in de plaatselijke politiek. Zelfstandig ondernemer Dick Scholts was een van de deelnemers aan de cursus en staat nu op plek 10 bij de VVD voor de komende gemeenteraadsverkiezingen.
“Door de cursus te gaan volgen hoopte ik erachter te komen of politiek wel bij mij paste”, zegt Dick. “Tijdens de cursus heb ik achter de schermen kunnen kijken en vergaderingen bijgewoond, mijn interesse was gewekt. Maar ik was pas echt om toen ik aan een dame vroeg: waarom je nek uitsteken voor anderen terwijl de kans groot is dat inwoners over je heen vallen? Haar antwoord was: “De één gaat naar voetbal of fitness, ik ga naar de politiek. Ik zie het als hobby, maar ook met minder leuke kanten”. Dat trok mij over de streep. Na afloop van de cursus werd ik benaderd door de VVD. Dat kwam mooi uit, want ik had net besloten mij bij die club aan te sluiten.”

Plek 10, je kunt er maar zo commissielidmee  worden, klaar voor?
“Ik hoop het, ik ben geen keiharde politicus, heb een ander karakter. Plankenkoorts zal er zeker wel zijn. Ik zou het super vinden om al die tafelgesprekken te bundelen en als commissielid te bundelen. De één doet het met een digitaal onderzoekje, ik met veldwerk. Ik ben een realist met boerenverstand. En ja, ik ben wel eens kritisch op de uitvoering. Ik heb geen idee of Winterswijkers op mij gaan stemmen. Van alle kandidaten denk ik wel dat ik het makkelijkst aangesproken kan worden, mede door mijn werk als eigenaar van een  klusbedrijf.  Dat ik zeker willen blijven uitvoeren. Heb er lang over nagedacht, politiek kan kan je immers maken of breken, er zullen klanten afhaken en er zullen klanten bijkomen. Ook heb ik een gezinsleven waar ik trots en zuinig op ben, maar ik ga er voor.”

Opkomst laatste jaren rond de 60 procent

In welke verkiezingen zijn de inwoners van Winterswijk het meest geïnteresseerd? Je zou verwachten dat dit de gemeenteraadsverkiezingen zijn. Die gaan immers over zaken waar hij of zij in het dagelijks leven direct mee te maken zal krijgen. Toch is de opkomst altijd het grootst bij de Tweede Kamerverkiezingen. Daarna volgen de gemeenteraadsverkiezingen. Voor de Provinciale Staten lopen al heel wat minder Winterswijkers warm, terwijl bij Europese verkiezingen de mensen op het stembureau het niet erg druk hebben. Ook bij de twee referenda die tot nu toe zijn gehouden was de opkomst niet erg hoog.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen is de opkomst vanaf de jaren 80 geleidelijk aan gedaald. In 1986 was er nog een opkomst van 79,9%. Daarna daalde het aantal stemmen elke vier jaar. In 2002 stemde 59,8% van de kiezers. In 2006 was er een lichte stijging naar 64%. De eerste deelname van Winterswijks Belang aan de gemeenteraadsverkiezingen zal daarvan de oorzaak zijn geweest. In 2010 was de opkomst 57,1% en in 2014 58,6%.

Lege plek op stemlijst; eerbetoon aan overleden raadslid

Het in november overleden PvdA-raadslid Theo Hartjes was kort daarvoor op plek 21 geplaatst voor de gemeenteraadsverkiezingen. Uit respect blijft die plek nu leeg op de kieslijst. Een overleden kandidaat raadslid komt alleen voor op een kieslijst nadat de lijst is bekrachtigd door het Stembureau.

Wat kost het om mee te doen aan de verkiezingen?

De inschrijfkosten voor een (niet landelijk geregistreerde) partij zijn € 112,50. Verder moet de partij overleggen: de statuten (in een notariële akte), een gewaarmerkt bewijs van inschrijving bij de KvK, een bewijs van betaling van de waarborgsom en een verklaring van de partij waarin de gemachtigde en de plaatsvervangend gemachtigde worden aangewezen. Zij mogen de inleveraars van kandidatenlijsten machtigen om de naam van de politieke partij boven de lijst te plaatsen.

Voor de kandidaatstelling zijn de kosten € 225,00. Er moeten een kandidatenlijst, instemmingsverklaringen per kandidaat,  een machtiging van de partij  en  voor een nieuw deelnemende partij 20 ondersteuningsverklaringen worden ingeleverd.  De € 225 moet dus alleen betaald worden voor partijen die nog niet vertegenwoordigd zijn in de huidige raad.

Wie zitten er op de stembureaus en wat levert het op?

Op de stembureaus zitten ambtenaren, burgers, raadsleden en (raads-)commissieleden. Ze melden zich aan en worden benoemd door B & W. Elk stembureau telt zes leden. Zij werken in twee ploegen, van 7.30 tot 14.00 uur en van 14.00 tot 21.00 uur.  Voor elk dagdeel is er één voorzitter en zijn er twee stembureauleden.  De voorzitter is verantwoordelijk voor het invullen van het proces-verbaal. De taken worden onderling verdeeld. Het ene lid neemt de stempas in ontvangst en controleert het legitimatiebewijs, de ander controleert of de stempas niet is ingetrokken en opgenomen is in het register ongeldige stempassen en een lid controleert of het stembiljet in de bus wordt gestopt.

Stemmen tellen, hoe gaat dat?

De stemmen worden na 21.00 uur handmatig geteld. Hiervoor wijst de gemeente een aparte telploeg aan die onder leiding van een telcoördinator zorgt voor een correct telproces. Een deel van de stembureauleden komt terug om de uitslag te tellen. Verder wordt nog een aantal jongeren ingeschakeld om mee te helpen met tellen. De raads- en commissieleden hoeven niet te helpen tellen. Zij kunnen naar het gemeentekantoor voor de verkiezingsavond en de bekendmaking van de voorlopige uitslag.

Wat verdient een raadslid?

De vergoedingen zijn voor het grootste deel landelijk vastgesteld. De vergoeding voor de werkzaamheden hangt af van de grootte van de gemeente. In Winterswijk is dat € 958,91 per maand. Daarnaast ontvangen raadsleden een onkostenvergoeding van € 167,65 per maand; die is ook landelijk vastgesteld. Op grond van lokale regelgeving krijgen de raadsleden daarnaast een vergoeding voor een internetabonnement van € 9,60 per maand en een vergoeding voor de aanschaf van een laptop of iPad van € 10,00 per maand.

Krijgt Winterswijk een eigen stemwijzer?

De gemeenteraad heeft ervoor gekozen geen gebruik te maken van een stemwijzer.


Deel deze pagina

Advertentie