Gevlekte orchis bloeit op steeds meer plekken

4 juni 2019

De gevlekte orchis heeft zich de laatste twintig jaar rondom Winterswijk flink uitgebreid. Hoe die orchideeën zich verspreiden? Ze liften mee met de wind en wandelaars. Maar het gebeurt vooral door wat critici ‘floravervalsing’ noemen. Bernhard Harfsterkamp legt het uit.

Tot zijn grote verbazing, vertelde een man mij laatst, had hij in de vorige zomer een bloeiende gevlekte orchis aangetroffen in het weilandje naast zijn huisje in het buitengebied. Het weiland werd nog niet zo lang geleden intensief agrarisch gebruikt, maar tegenwoordig heeft hij het onder zijn hoede. Hij verwijdert er opslag van bomen en struiken, zodat het geen bosje wordt, en maait er een beetje. Met het verschralen van het perceel, dat door jarenlange bemesting nog een voedselrijke bodem heeft, is hij niet op grote schaal bezig. Bij verschralen wordt het weiland helemaal gemaaid en wordt het maaisel afgevoerd. Als dit wordt volgehouden, wordt de bodem geleidelijk aan geschikter voor allerlei planten, die niet van voedselrijke omstandigheden houden.

De gevlekte orchis is zo’n soort. Blijkbaar was de plek in het weiland er al geschikt voor. Waar die orchidee vandaan was gekomen, vroeg de man. Ik vertelde dat orchideeën erg fijn zaad hebben dat door de wind kan worden verspreid en dan vele kilometers verderop weer met de bodem in aanraking kan komen. Als die plek dan geschikt is, kan er na enige tijd een bloeiend exemplaar opduiken. De meeste plekken waarop het zaad terecht komt zijn helaas niet geschikt. Daarom verspreidt de gevlekte orchis zich betrekkelijk weinig op eigen kracht. Toch kan het nog steeds en het weilandje ligt niet zo heel veel ver van het Korenburgerveen, waar zich een grote groeiplaats van de gevlekte orchis bevindt. Vanaf eind mei tot in juni bloeien ze er uitbundig.

De man kan onbewust ook zelf het zaad naar het weilandje hebben gebracht. Hij is een natuurliefhebber en zal zeker gewandeld hebben in natuurgebieden waar orchideeën uitgebloeid waren. Zaad kan aan zijn schoenen of laarzen zijn gaan kleven. Misschien is hij toen hij thuis kwam nog even zijn weiland ingelopen en bracht hij daar het zaad op de geschikte plaats. Het is een bekend verschijnsel dat bezoekers en onderzoekers via hun schoeisel bijdragen aan de verspreiding van soorten. Koos van Zomeren, inmiddels op de eerste plaats bekend als natuurschrijver, heeft aan deze toevallige verspreiding zelfs een heel boek gewijd. Bij zijn woning in Arnhem dook de mannetjesorchis op. Eerst een enkel exemplaar, maar in de jaren erna werd de groeiplaats groter. Die mannetjesorchis is veel zeldzamer dan de gevlekte orchis. Hoe kon het dat die zeldzame plant opeens stond in een stadstuintje? Van Zomeren vertelt er vele bladzijden over en bewandelt daarbij allerlei zijwegen, maar het komt er op neer dat het zaad van deze orchidee een reis heeft gemaakt vanuit de Alpen naar Arnhem. Op de plek waar de mannetjesorchidee bloeide klopte Van Zomeren na een vakantie in de Alpen zijn bergschoenen uit.

De maaibalken van de maaimachines van natuurbeherende organisaties helpen eveneens bij de verspreiding van zaden. Als er eerst werd gemaaid in een terrein waar veel orchideeën hebben gebloeid en de machine daarna in een gebied aan de slag gaat dat net in het bezit is gekomen van Natuurmonumenten, het Geldersch Landschap of Staatsbosbeheer, en waar nog niet zo heel veel bijzondere soorten groeien, is de kans groot dat er weldra gevlekte orchissen zullen bloeien. De meest succesvolle methode om orchideeën en andere planten van bloemrijk schraalland te verspreiden is echter om het maaisel over te brengen naar een nieuw terrein en daar te verdelen over de beschikbare grond. Als daar de voedselrijke toplaag ook nog eerst verwijderd is, dan is de kans nog groter dat er weldra de gevlekte orchis zal verschijnen. Door deze methode heeft het aantal gevlekte orchissen zich in de laatste twintig jaar rondom Winterswijk flink uitgebreid. Niet iedere natuuronderzoeker is blij met deze methode. Het wordt zelfs floravervalsing genoemd. Gepleit wordt dan voor nieuwe natuur, waar alles zich spontaan kan ontwikkelen. Orchideeën prima, maar alleen als ze op eigen kracht via de wind de nieuwe locatie hebben bereikt.

 

 


Deel dit bericht

Advertentie


Socialmedia

Unable to display Facebook posts.
Show error

Error: (#4) Application request limit reached
Type: OAuthException
Code: 4
Please refer to our Error Message Reference.

Gerelateerde artikelen