Muzikale wereldreiziger strijkt neer in Winterswijk

28 mei 2018

Hendrik ‘Gertie’ Morsman ontketende de Amen-rage

 

Iedereen kent ze wel, de verhalen van Winterswijkse muzikanten die de lokale scene ontgroeien en hun vleugels uitslaan om het geluk ‘in den vreemde’ te beproeven. Hendrik Morsman bewandelde de omgekeerde weg. Een vreemdeling, wereldberoemd in zijn geboortestreek Twente, met een leven vol muziek in zijn bagage. De bedenker van de ‘Amen’-act, die enigszins bij toeval op een van de mooiste plekjes in Winterswijk terechtkomt en zich er inmiddels als een vis in het water voelt.

Hendrik Morsman thuis in zijn muziekhoekje (foto: Sonny Krosenbrink)

 

Door Erik Meinen

In 2013 vindt in het Steengroevetheater de voorstelling Symfonia plaats. Hendrik Morsman reageert op een advertentie waarin muzikanten gevraagd worden. De Tukker wijst op twee promo-filmpjes op YouTube om te laten zien wat hij te bieden heeft. Hij wordt – tot zijn eigen verrassing – aangenomen. De repetities brengen hem meermaals naar Winterswijk, waar hij onder de indruk raakt van het fraaie landschap, de aangename sfeer en de vriendelijke mensen. Via zijn opgedane contacten vindt hij een prachtig onderkomen in een boswachterhuis aan de rand van een groot natuurgebied.

Van deelname in het Steengroevetheaterorkest komt al snel meer. Inmiddels speelt Morsman saxofoon bij muziekvereniging Crescendo in Ratum, waar ze hem liefkozend “unzen Hendrik” noemen. Samen met gitarist Bert Tolkamp begeleidt hij de jaarlijkse dodenherdenking bij de Hendrik Vriezenbank in Corle. Op ingetogen wijze spelen de heren werk van J.S. Bach en The Beatles.

Wat velen niet weten is dat er achter deze vriendelijke, 70-jarige flamboyante levenskunstenaar, een rijke muzikale geschiedenis schuil gaat. Eenmaal gezeten aan de keukentafel thuis, buitelen de soms wonderlijke avonturen van Hendrik, vroeger beter bekend als Gertie, over elkaar heen.

 

Sound ’66

Gerrit Johannes Hendrik Morsman wordt in 1947 in Hengelo (O) geboren. Gertie groeit op met klassieke muziek en opera. Hij speelt al op jonge leeftijd piccolo en dwarsfluit. Pas als hij 18 jaar is komt popmuziek om de hoek kijken. Als discjockey praat hij plaatjes aan elkaar in de Leeuwenbar, een voorloper van de bekende Rootie Tootie Club in Hengelo. Gertie’s muzikale voorkeur gaat al snel uit naar jazzy rhythm and blues en artiesten als Georgie Fame, Jimmy James and the Vagabonds en The Alan Bown Set. Hij wordt gevraagd voor een band: Sound ’66.

In de annalen van de Winterswijkse popmuziek komen we Sound ’66 in een voetnoot tegen. Eind augustus 1966, tijdens het Volksfeest, organiseert beatclub Ever Play een muziekfestijn in De Harmonie. Naast Les Baroques uit Baarn, de Ro-d-ys uit Oude Pekela, The Heats uit Groenlo en lokale trots SE-21 is ook Gertie’s band Sound ’66 van de partij. De kennismaking met Sound ’66, die met zanger-fluitist Gertie in het bijzonder, maakt veel indruk. Krap anderhalve maand later, kondigt de plaatselijke krant alweer een optreden van Sound ’66 aan, ditmaal bij Red Rooster, vergezeld van een grote foto van de extravagante frontman.

 

Gertie Morsman zittend in lotus-houding met de band The Honest Men (foto: collectie Hendrik Morsman)

 

Faghm

Gertie ontpopt zich als een entertainer die het publiek deelgenoot weet te maken van de show, een kwaliteit die hij vanaf 1967 met zijn volgende band Faghm steeds verder uitbouwt. De naam is ontleend aan de eerste letters van de voornamen van de bandleden. Met Faghm speelt Gertie Morsman in 1968 en 1969 op Hemelvaartsdag op de eerste twee edities van het Lochemse popfestival. In Winterswijk is het gezelschap helaas nooit te bewonderen geweest.

Faghm is een vreemde eend in de bijt van de Nederlandse popwereld en onderscheidt zich zowel muzikaal als qua performance van alle andere groepen in die tijd. De combinatie van beat, jazz, klassiek en rhythm and blues maakt Faghm uniek. Op het repertoire staan vertolkingen van Duke Ellington’s Caravan, Dave Brubeck’s Take Five en Gershwin’s Summertime. De bebrilde zanger met zijn excentrieke zwarte haardos gedraagt zich op het podium steeds uitbundiger. Als Amen, de gospelsong die in de jaren 60 via The Impressions en Otis Redding een hit is, wordt ingezet, weet Gertie Morsman het publiek massaal op de knieën te krijgen en mee te laten zingen. Een ritueel dat veel navolging vindt en jaren later nog door menig dansorkest op bruiloften en partijen in de Achterhoek en Twente, maar ook elders, wordt nagebootst. Er zijn maar weinigen die weten dat Gertie de aanstichter was van deze ‘ongein’ is geweest. Iemand vertelde hem dat als hij royalties voor zijn act had kunnen vangen, hij nu slapend rijk was geweest.

Opmerkelijk in Faghm is ook de aanwezigheid van Gertie’s vader, de dan 48-jarige Karel Morsman op tenor-sax. Vader en zoon samen in een band, een unicum in een tijdperk waarin je als jongere juist afzette tegen je ouders. Vader Morsman blaast twee jaar lang tot volle tevredenheid van de overige bandleden zijn partijtjes mee.

Als de seksuele revolutie flink op stoom komt, toert Faghm met de NVSH (Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming) door ons land. De experimentele klanken van de band gaan vergezeld van vloeistofprojecties, theater…..en een naaktshow. De band is een begrip in Twente en daarbuiten. Jammer genoeg wordt er nooit iets op vinyl vastgelegd. Kennelijk was het Faghm-geluid voor de platenbonzen commercieel niet aantrekkelijk genoeg.

In 1969 onderbreekt de ziekte van Pfeiffer de muzikale ambities van Gertie Morsman. Hij moet tijdelijk het veld ruimen ten faveure van Carel Swagerman, de zanger van de Enschedese band The First Move. Als Gertie terugkomt is het heilige vuur weg. Na één optreden houdt hij het voor gezien.

Hij vindt onderdak in de bekende Enschedese groep The Honest Men. Met Gertie in de gelederen wordt The Honest Men van een brave close harmony popgroep omgeturnd tot een ruige rockband, maar in 1970 stopt hij ook hier mee.

 

AKI en conservatorium

Naast zijn muzikale bezigheden volgt Gertie Morsman in de jaren 60 een opleiding tot beeldend kunstenaar aan de AKI in Enschede. Bennie Jolink is een jaargenoot van Gertie. Er ontstaat een vriendschap tussen de twee. Nog steeds heeft Gertie groot respect voor de wijze waarop Bennie met Normaal het platteland een eigen identiteit heeft gegeven.

Na zijn studie vertrekt Gertie voor een tijdje naar West-Duitsland. Bij de Bayerische Rundfunk in München vindt hij een baantje op de postafdeling. Die voert hem langs alle afdelingen van de omroep inclusief die waar de muziekrepetities plaatsvinden. Hij raakt betrokken bij het amateur symfonie-orkest van München. Eenmaal terug in ons land doet zijn hernieuwde belangstelling voor de klassieke muziek hem besluiten een opleiding orkestdirectie te volgen aan het Twents Conservatorium. Het aansturen en opzwepen van het publiek, zoals hij bij Faghm gewend was te doen, liet zich nog wel vertalen naar het leiden van een orkest, maar Gertie’s interpretatie van de muziekstukken kon lang niet altijd de goedkeuring van zijn docenten wegdragen.

Gertie realiseert zich dat “het leven in een pinguïnkostuum” niets voor hem is, breekt zijn studie af en vertrekt eind jaren 70 naar de Verenigde Staten. Omzwervingen brengen hem via New York en Los Angeles naar universiteitsstad Berkeley. Middels housesitting vindt hij onderdak. Hij verzorgt de muzikale begeleiding van de diensten van een kerkgemeenschap, maar als hij geen verblijfsvergunning krijgt, keert hij noodgedwongen naar ons land terug.

 

 

Tbs-kliniek

Zijn vaardigheden als muzikant en beeldend kunstenaar komen hem van pas als hij als creatief therapeut wordt aangenomen in tbs-kliniek Veldzicht in Balkbrug. Vijftien jaar lang werkt hij er met zware delinquenten. De goede kant van mensen naar boven halen, hoe moeilijk dat soms ook is, zo omschrijft hij zijn werk. Tussendoor dirigeert hij nog een een operettegezelschap en richt hij een salonorkest op.

De liefde brengt hem naar Zwitserland. In dat land komt de entertainer en het podiumdier in hem weer naar boven. Hij verzorgt Sinatra-achtige one-man shows met liedjes als Sunny, What A Wonderful World en New York, New York. Als zijn partner veel te jong komt te overlijden keert hij na lange tijd weer terug naar Twente. Daar blijken de geruchten over Gertie’s levenswandel inmiddels enorme proporties te hebben aangenomen. De ooit vermaarde bandleider van Faghm zou in een klooster zitten, of nee, in een inrichting, en met geen woord meer over Faghm willen praten.

Gertie, of zoals de mensen in Winterswijk hem bij naam kennen, Hendrik, kan er nu hartelijk om lachen, maar al die aandacht benauwde hem wel. Hij is dan ook maar wat blij dat hij in 2013 de luwte van Winterswijk heeft opgezocht.

 

Verleden en toekomst

We trekken nog wat laadjes open uit Hendrik’s rijke muzikale herinneringen, zoals zijn hechte band met Pete Felleman, de erudiete jazzkenner, Nederlands eerste radio-dj en promotor van de Tamla Motown in ons land (“hij was als een vaderfiguur voor mij”), zijn avonturen in Bangkok, Londen en  recentelijk nog Malta, Hendrik vertelt er smakelijk over. Maar liever dan te graven in het verleden kijkt hij vooruit. Er staat nog genoeg op de rol. Zo heeft hij zich aangemeld voor het Achterhoeks Fanfare Orkest dat op zaterdag 9 juni een concert geeft in Theater De Storm. Ook is hij actief in de Backcorner Tucker Band, een Achterhoeks-Twentse formatie, de naam zegt het al, met oud-leden van the Buffoons en de eerste zangeres van Teach-In in de gelederen. Nee, Hendrik Morsman is voorlopig nog lang niet uitgespeeld.

 

 

Erik Meinen is medewerker van het Poparchief Achterhoek en Liemers (PAL). In 2009 was hij eindredacteur van het boek Popmuziek in Winterswijk – Een greep uit vijftig jaar pophistorie. Voor de Winterswijkse 50+ Krant duikt hij in de geschiedenis van de plaatselijke (pop)muziek- en jeugdcultuur.


Deel dit bericht

Advertentie


Socialmedia

This message is only visible to admins.

Problem displaying Facebook posts.
Click to show error

Error: Server configuration issue

Gerelateerde artikelen