Wachten op judaspenning en oranjetipjes

25 maart 2020

Door Bernhard Harfsterkamp
Op 1 maart wordt tegenwoordig afscheid genomen van de winter. De meteorologische lente is dan begonnen. Uiteraard werd er teruggeblikt op een winter, die er volgens velen geen was. Te weinig vorst, niet koud en erg nat. Al die neerslag was goed om de gevolgen van twee droge zomers weg te werken, al was het waarschijnlijk nog niet genoeg om het peil van het grondwater het gemiddelde winterniveau te laten bereiken.
Als het weer zacht is en er al planten bloeien wordt al gauw gezegd dat de natuur van slag is. Als er in januari planten bloeien, die altijd in januari bloeien, is de lente opeens begonnen. Arnold van Vliet verzamelt voor de natuurkalender al vele jaren gegevens over de “eerstelingen”. Daarmee wordt de eerste bloei in een kalenderjaar van allerlei plantensoorten bedoeld en de eerste waarnemingen van teruggekeerde trekvogels, zoals de boerenzwaluw. Of de eerste zang van zangvogels en het eerste verschijnen van dagvlinders, zoals citroenvlinder, die als volwassen insect overwinteren, en bijen en hommels.
Van Vliet heeft daarnaast veel historische gegevens beschikbaar, zodat hij onderbouwd uitspraken kan doen over de veranderingen in bloeitijd. Daaruit blijkt vergeleken met 80 jaar geleden dat de voorjaarsplanten gemiddeld drie weken eerder bloeien. Dat is niet van kort geleden, dat was tien jaar geleden ook al zo. Toen ik in de jaren 70 begon met intensief naar planten te kijken, zag je de eerste bloeiende bosanemonen pas eind maart verschijnen. Massaal waren ze in de eerste helft van april in bloei te zien. Die piek ligt inmiddels al jaren in de tweede helft van maart, terwijl je de “eerstelingen” al eind februari kunt zien op gunstige plekken op een hoge oever van een beekje. De zon heeft daar de grond dan al goed opgewarmd. Voorwaarde is dan wel veel zon.
In het radioprogramma Vroege Vogels vertelde Van Vliet dat de gemiddelde bloeitijd deze winter nog eens twee weken vroeger is. In mijn omgeving zie ik dat nog niet echt bevestigd. Zo was ik verbaasd dat de hazelaar naast mijn huis, die al vele jaren rond de kerst de snottebellen, de manlijke katjes, laat zien, deze winter pas in de tweede week van januari bloeide. De sneeuwklokjes, winterakoniet en de krokussen in mijn tuin bloeiden op het tijdstip, dat ik al jarenlang gewend ben, dat wil zeggen in februari. Vergelijk dat eens met de winter van 2013-2014, die eveneens zeer zacht is geweest. De winterakonieten bloeiden toen al in december. De narcissen op de Scholtenbrug, die dit jaar begin januari in bloei kwamen, waren er al in december. Sneeuwklokjes, krokussen en nog wel meer soorten bloeiden al in januari of vroeg in februari. In die winter was alles duidelijk veel vroeger dan in deze. Misschien is de gemiddelde temperatuur ongeveer vergelijkbaar, maar het effect daarvan op de plantengroei is niet zo opvallend als toen. Wat de reden daarvoor is? Ik vermoed de hoeveelheid zon. De laatste twee maanden was het erg vaak bewolkt en grijs en somber en kil. Dat was begin 2014 heel anders. Als ik naar de foto’s uit die tijd kijkt lijkt de zon altijd te schijnen.
In mijn tuin was er één uitzondering: de judaspenning (foto) bloeide al begin februari, heel voorzichtig. In de normale bloeitijd groeit deze plant met paarse bloemen snel uit tot een forse plant, die wel een halve meter hoog kan worden. Dit exemplaar blijft tot nu toe dicht bij de grond en de bloemen zijn niet al te groot. Naast de pinksterbloem is de judaspenning een belangrijke voedselplant voor de rupsen van het oranjetipje (hoofdfoto). De eitjes worden afgezet als deze planten in knop zijn. De rupsen eten van de hauwtjes en hauwen, zoals de zaaddozen van deze planten worden genoemd. De vlinders van het oranjetipje verschijnen vanaf eind maart, zodat deze vroege judaspenning in ieder geval geen nut zal hebben. De naam dankt judaspenning aan de zaaddozen die op penningen lijken. Judas kreeg volgens de Bijbelverhalen dertig zilverlingen voor zijn verraad van Jezus. Judas kreeg later spijt en hing zichzelf op. De zilverlingen, de penningen, gooide hij op de grond en op die plek groeiden volgens volksverhalen de eerste judaspenningen. Op de mooi uitgegroeide judaspenningen en de oranjetipjes is het nog even wachten, maar begin april zullen ze er zeker zijn. Dan is de lente inmiddels volop op stoom en is voor mij een van de mooiste perioden in het jaar aangebroken.


Deel dit bericht

Advertentie


Socialmedia

This message is only visible to admins.

Problem displaying Facebook posts.
Click to show error

Error: An access token is required to request this resource.
Type: OAuthException

Gerelateerde artikelen