Willem Sprick – muzikale duizendpoot

26 november 2019

Een ongecompliceerde levensgenieter, een self-made technicus en muzikale kameleon. Willem Sprick is al decennialang een geliefde en vertrouwde verschijning binnen de Winterswijkse muziekcultuur. Bassist van niet de minste bands als Bertus Staigerpaip en de Zingende Fresia’s en iemand die alle ins en outs weet van synthesizers. Hoogste tijd om zijn levenswandel eens nader onder de loep te nemen. Waar Willem Sprick verschijnt is de patchouli-geur nooit ver weg.
Door Erik Meinen
Wie de reparatieafdeling annex opnamestudio aan het Weurden binnenstapt, kijkt zijn ogen uit. Naast de vele, voornamelijk, analoge muziekapparaten, in de wachtrij om door Willem onder handen te worden genomen, wordt de werkruimte gedomineerd door de vele orgels en synthesizers. Een waar museum vol uniek materiaal, een walhalla voor de lekkerbekkende muziekfreak die houdt van vintage spullen.
Willem Sprick is net terug uit Den Haag, de stad waar zijn veelzijdige muzikale loopbaan een aanvang nam. Met zijn band Bertus Staigerpaip, het muzikale boegbeeld van bouwend Nederland, heeft hij tegen te strenge milieuregels demonstrerende “vakbroeders” een steuntje in de rug gegeven.
Inmiddels weer okselfris na zijn avontuur op het Malieveld, heet de witgrijze gastheer mij welkom. Ik plaats mijn Fisher Price 820 draagbare platenspeler op de werkbank. Het plastic speelgoed, van onschatbare waarde voor schatgravende dj’s en vinylfanaten, is aan een grondige revisiebeurt toe. Willem neemt het kleinood met een gulle glimlach in ontvangst, maar verschiet er niet van. Er worden per slot van rekening wel meer rariteiten bij zijn muziekfabriek binnengebracht.
FORMANT              Als op het dashboard van een ruimteschip, lichten aan de lange wand van de werkplaats de lampjes op van een enorme modulaire zelfbouwmachine. Het is de heilige graal van Willem’s synth-hole, de imposante Formant, een synthesizer waar hij al vanaf 1979 aan bouwt. Een apparaat dat altijd in ontwikkeling en nooit af is.
Een serie artikelen in het electronicablad Elektuur is het begin van een eeuwigdurend knutselproject aan een synthesizer, waarmee Sprick sinds een aantal jaren en public gaat. De festivals van Have A Nice Day in Eibergen (2013) en Mañana Mañana in Hummelo (2014 en 2015) hebben inmiddels kennis gemaakt met de mystieke klanken die Willem uit zijn wonderkast tovert. Het heeft hem al de bijnamen The Wizard of Drones en The Electric Wizard bezorgd. Hij streek met zijn Reisbureau Sprick, zoals hij het zelf liever noemt, deze zomer neer bij de Stadsnomaden op het kleinschalige kunstfestival De Oversteek in Nijmegen en luisterde in een tipi-tent het Oogstfeest op bij landgoed De Zonnebloem in de Brinkheurne. En wat is er fijner dan in hangmat of op matras op de hypnotiserende klanken van zijn Formant weg te zweven naar verre en onbekende oorden.
Willem bewaart warme herinneringen aan de begintijd van de ontwikkeling van de Formant. Het nabouwen van een echte synthesizer voor een fractie van de kosten van de in die tijd schreeuwend dure in de detailhandel verkrijgbare modellen, was een ware uitkomst. Met geestverwante enthousiastelingen richt Sprick zelfs een Formant-club op die korte tijd een eigen blad uitbracht. Nu vele jaren later, heeft Willem nog steeds contact met een aantal van deze pioniers van het eerste uur.
Als Willem de werking van het apparaat uitlegt en termen als decoders, conductors, oscillatoren en transposers over de tafel vliegen, begint het me al snel te duizelen. Het vervaardigen van de verschillende onderdelen vraagt naast gedegen technische kennis en het kunnen “lezen” van elektrische schema’s een vaardige omgang met de soldeerbout. “Eén verkeerde schakeling en het ding klinkt zo vals als een kraai”, aldus Willem. De bediening is evenmin een sinecure. Alleen bij het opendraaien van de juiste knoppen en het maken van de juiste verbindingen laat de Formant van zich horen.
Mijn oog valt op OSCar – sommige synths krijgen namen alsof het levende wezens betreft – een in rubber gehulde synthesizer waarvan er maar zo’n 2000 gebouwd zijn. Uniek omdat het begin jaren 80 al beschikt over geheugen en een MIDI-aansluiting. “Betaal je tegenwoordig zo drie- à vierduizend piek voor”, volgens Willem.
NATLAB                  Naast synthesizers maken ook orgels en keyboards van merken als Hammond, Yamaha en Philips deel uit van de inventaris. Van laatstgenoemde merk is de low-budget Philicorda, onder andere in gebruik bij bands als Shaking Godspeed en The Kik, weer helemaal hip en van deze tijd. Het combo-orgeltje is ontwikkeld in het Philips Natuurkundig Laboratorium in Eindhoven, afgekort het Natlab.
Als deze naam valt beginnen Spricks ogen te schitteren en begint hij te vertellen over de prominente rol die deze onderzoeksafdeling van Philips vanaf 1956 speelt in de ontwikkeling van de elektronische muziek en de opnametechniek. Een groep van wetenschappers, techneuten, componisten en creatievelingen experimenteert er in Kamer 306 naar hartelust met elektronische geluiden. Een sleutelrol is weggelegd voor Dick Raaijmakers. Hij is opgeleid aan het conservatorium en componeert in oktober 1957 het nummer “Song To The Second Moon”, het allereerste elektronische popnummer ooit, lang voor Jean-Michel Jarre en Kraftwerk.
Via laatstgenoemde band belanden we bij de Krautrock, een eind jaren 60 bij onze oosterburen ontstane experimentele muziekstroming, waar Willem Sprick een enorm zwak voor heeft. Helden als Holger Czukay van de groep Can, Klaus Schulze van Tangerine Dream en de befaamde producer Conny Plank passeren de revue. Maar oh ja, we kwamen eigenlijk op bezoek om Willems muzikale carrière op te tekenen.
REVOX                     Jan Willem Sprick aanschouwt het levenslicht in 1955 in Enschede. Op elfjarige leeftijd verhuist de in een gebroken gezin opgroeiende Willem naar Den Haag. Vanaf het moment dat hij van een vriendje een basgitaar in zijn handen gedrukt krijgt, is hij verkocht. De eerste kneepjes op het instrument worden hem bijgebracht door de bekende Q65 bassist Peter Vink. Er volgen bandjes, o.a. de r&r-formatie Andy & the Spiders en de groep Mover, waarin Willem samenspeelt met een aantal muzikanten die het later nog ver zullen schoppen in de landelijke hard- en progrockwereld.
Daarnaast ontwikkelt Willem al vroeg een fascinatie voor elektronica en geluid. Via het knutselen aan zelfbouwpakketjes en het verslinden van allerhande vakliteratuur maakt hij zich de materie eigen. Zijn fanatisme bezorgt hem een job als medewerker bij Revox, een van origine Zwitsers bedrijf met naam en faam op het gebied van hoogwaardige geluidsapparatuur, met name bandrecorders. Bij een ander bedrijf werkt Willem Sprick mee aan het maken van registratierecorders voor vliegverkeerstorens.
NIGHTHAWK         In 1982 verhuist hij naar Winterswijk. Plaatselijke muzikanten weten zijn elektro-technische know-how al snel op waarde te schatten. Menig buizenbak vindt zijn weg naar Willems bescheiden woning aan de Bocholtsestraat. De reparatie van muziekapparatuur zorgt al gauw voor een aardige bijverdienste. Ook zijn kwaliteiten als bassist blijven niet onopgemerkt. In de Winterswijkse bluesrockformatie Nighthawk musiceert Sprick samen met zanger Sieb Geurink, de voormalige Terra Plane-gitaristen Willy Abbink en Peter van Rijssel en drummer Pieter Dekker. De heren kennen elkaar van de befaamde jamsessies in de kelder van Eucalypta, een activiteit die Willem samen met Bert Heideman, drummer van het Meddose Foi Foi, op poten zet. In de kelder van Eucalypta vinden ook de eerste repetities plaats. Later oefent Nighthawk in een oude school in Meddo, het repetitielokaal van alle bij het Winterswijkse Popkollektief aangesloten bandjes. Nighthawk speelt in de hele regio, maar een van de hoogtepunten is toch wel het optreden in Eucalypta in het voorprogramma van de Engelse groep The Europeans.
STAIGERPAIP                    Willem gaat in 1986 als freelancer aan de slag bij de Gelijkmaker BV, het door Mick Froeling geleide bedrijf dat o.a. de technische zaken regelt voor Normaal. Hij doet het onderhoud van de Commodore studio in Zelhem en van de spullen van de P.A. Midden jaren tachtig neemt manager Gerrit Kuster de West-Brabantse bouwrockband Bertus Staigerpaip onder zijn hoede. Als de band een bassist zoekt wordt Willem Sprick door zijn collega’s bij De Gelijkmaker uitgedaagd om auditie te doen. Een krat bier en zelfs een nieuwe basgitaar moeten eraan te pas komen om hem over te halen. Uiteindelijk trekt Willem de stoute schoenen aan en solliciteert. Nog dezelfde avond wordt hij aangenomen. Een week later staat de bassist, die de bijnaam James Blond 006½ krijgt aangemeten, al op het podium. Er volgt een drukke tijd. Met Bertus Staigerpaip toert de band door stad en land, op kermissen en dorpsfeesten, vaak ook in het voorprogramma van Normaal. Liedjes als “Rits”, “Wij Zijn De Jongens Van Den Bouw”, “Ik Zat Effe Nie Op te Lette…” en “Hou Je Kop!” worden hitjes en de band verschijnt regelmatig op tv.
STUDIO                    Midden jaren 90 is het Bertus Staigerpaip succes tanende. Sprick richt zich weer meer op zijn vaardigheden als geluids- en elektrotechnicus. In een voormalige bakkerij aan het Weurden richt hij zijn eigen Pentagram-studio in, waar bands en artiesten in een gemoedelijke sfeer en tegen schappelijke kosten hun opnames kunnen maken. Plaatselijke bands als Disabuse, The Solution, Sean Penn en Bateren laten er hun muziek vastleggen. Verder blijft hij actief als reparateur van analoge muziekapparatuur (“ouwe meuk”, zoals hij het zelf liefkozend noemt), deels zelfstandig, deels in opdracht van muziekzaken. Pentagram wordt al snel omgedoopt tot De Eerste Winterswijksche Muziekfabriek.
FRESIA’S                 Willem Sprick neemt afscheid van Bertus Staigerpaip. Als hij in een blaadje een advertentie tegenkomt met de tekst “Band uit Arnhem zoekt ruige hoempa-bassist”, hapt hij toe. Het blijkt te gaan om een vacature voor De Zingende Fresia’s, een feestband die Nederlandstalige smartlappen verpakt in een stevig pretpunk-jasje. Willem wordt opnieuw direct aangenomen, in een voetbaltenue gehesen (“ook al heb ik niks met voetbal”) en vernoemd naar zijn langharige dubbelganger, voormalig Feyenoord-coryfee John de Wolf. De Fresia’s zijn jarenlang te bewonderen op festivals, in feesttenten en het zalencircuit.
Sinds zijn heupbreuk in 2012, na een ongelukkige val van zijn fiets, doet Willem het wat rustiger aan. De grenzen van het wilde rock ’n roll-leven “met alles d’r op en d’r aan” zijn ook voor de inmiddels 64-jarige Winterswijkse Hagenees (of vice versa) in zicht gekomen. De avonturen met de Zingende Fresia’s staan al een tijdlang “on hold” en met Bertus Staigerpaip wordt alleen nog sporadisch opgetreden.
FILOSOOF               De avond vordert. Zoals het muziekliefhebbers onder elkaar betaamt pingpongt de discussie van het ene naar het andere onderwerp: via de oer-heavy metal band Budgie, naar de knotsgekke capriolen van Sjef van Oekel en het leven van Bob Moog, de ontwerper van de Minimoog, de eerste synthesizer uit 1970 waarbij toetsenbord en elektronica in één kast zitten. Willem filosofeert nog wat over de legendarische – in zijn ogen althans, want ik had er nog nooit over gehoord – Ray Kurzweil, niet alleen de uitvinder van een synthesizer met samplingmogelijkheden, maar ook een visionair toekomstvoorspeller. Zijn voornaamste hypothese: wetenschap en techniek ontwikkelen zich in zo’n razend tempo dat kunstmatige intelligentie de wereld gaat overheersen. Een beangstigend perspectief. “Al in het jaar 2045 is het zover”, bezweert Willem me. Tegen die tijd denkt Kurzweil overigens wel dat de mensheid het eeuwige leven zal hebben. Een troostende gedachte. Maar of alle 50+ lezers daar nog van mee zullen profiteren?
Erik Meinen is medewerker van het Poparchief Achterhoek en Liemers (PAL). In 2009 was hij eindredacteur van het boek “Popmuziek in Winterswijk – Een greep uit vijftig jaar pophistorie”. Voor de Winterswijkse 50+ Krant duikt hij in de geschiedenis van de plaatselijke (pop)muziek- en jeugdcultuur.
Foto’s:
-Willem Sprick in actie achter zijn Formant tijdens het Mañana Mañana festival in 2014.(foto: Koen Prins)
-Willem in actie met de band Bertus Staigerpaip tijdens de recente bouwprotesten op het Malieveld.( foto: Jan Ruesink)
-De Winterswijkse band Nighthawk met in het midden Willem Sprick. (Archief PAL)
-De Zingende Fresia’s met tweede van links Willem “John De Wolf” Sprick. (foto: Frank Kanters)

 

 


Deel dit bericht

Advertentie


Socialmedia

This message is only visible to admins.

Problem displaying Facebook posts.
Click to show error

Error: An access token is required to request this resource.
Type: OAuthException
Solution: See here for how to solve this error

Gerelateerde artikelen