Het Winterswijk dat niemand kent

25 november 2017

Maar weinig Winterswijkers kennen het en nog minder weten waar het ligt, maar er bestaat nog een ander Winterswijk: het Duitse Winterswick, een gehucht op amper een uur rijden van ons eigen Wenters. Een heel stuk kleiner dan ons dorp, maar de buurtschap bij Rheinberg vertoont toch enkele opvallende overeenkomsten met het Winterswijk van toen en nu. De 50+Krant stapte in de auto voor een retourtje Winterswijk-Winterswick.

Het is zo’n gehucht waar je doorheen bent als je iets te veel gas geeft. Dat overkomt ons ook doordat we het plaatsnaambordje Winterswick  pas zien als we de kern al door zijn. Het andere bord blijkt onlangs door een automobilist aan gort gereden. Winterswick is dan ook maar een smalle strook huizen, ingeklemd tussen de drukke weg van Rheinberg naar Moers en de Niederrheiner-spoorlijn tussen Xanten en Duisburg. De kern telt een paar honderd inwoners en met het buitengebied erbij telt Winterswick 1090 zielen.

De hoofdstraat, de Winterswicker Weg, is ook de enige straat van de kern; een verzameling van merendeels vrijstaande huizen, waar op deze zaterdagmorgen de luiken nog dicht zijn en slechts een enkele bewoner zijn tuintje staat om te ploegen.

Nachbarschaft

Maar zestiger Ludwig Fröhling staat al buiten op de uitkijk en nodigt ons enthousiast uit binnen te komen. Wenterswiekers onder elkaar. Aan de keukentafel zit het ontvangstcomité al klaar en wacht een grote schaal vol met traditionele Duitse koeken en een enorme Tasse Kaffee. Fröhling en zijn buren Gertrud Bresser, Theo Kamps, Christel Opgenorth en Theo Reintges vertellen vol overgave over hun dorp. “Onder de oudere bewoners heerst nog volop Nachbarschaft. Iedereen heeft hier zes buren met wie we lief en leed delen”, zegt Fröhling, die zelf bestuurslid is van de St. Marienbruderschaft Winterswick e.V.  1182, maar liefst 835 jaar oud en de enige vereniging die Winterswick rijk is. De schuttersvereniging telt 250 leden, “waarvan veertig actief lid en dat zijn helaas vooral oudere mannen zoals ik”, voegt Theo Reintges er weemoedig aan toe. Want terwijl de ouderen het naoberschap nog koesteren, leiden de jongeren en import-bewoners hun eigen leven, druk als ze zijn met gezin en carrière. “Als dat zo doorgaat is hier over enkele decennia geen verenigingsleven meer”, vreest Reintges.

Trots

De afnemende betrokkenheid van de nieuwe dorpsgenoten valt hen zichtbaar zwaar, want als de Bruderschaft verdwijnt zijn er straks ook geen vier keer per jaar feesten en activiteiten meer, zoals de jaarlijkse vaandelmars naar de kerk in Rheinberg, met een visite aan het verzorgingshuis St. Thekla, waar de bewoners op zelfgebakken koek worden getrakteerd. De muziek moet tegenwoordig ook ingehuurd worden, want een eigen korps heeft St. Marien niet. Wel zijn de Winterswicker er trots op dat ze zes jaar geleden nog deel uitmaakten van het wereldrecord vendelzwaaien in het Achterhoekse Nieuw-Dijk. „Wir sind stolz, dass wir dabei waren und es geschafft haben“, zei Theo Reintges destijds tegenover de Neue Ruhr Zeitung. „Es war ein Riesenspaß.“

 

Eén telefoon

Winterswick is van oorsprong een boerendorp waar de inwoners elkaar ooit nog allemaal kenden. Theo Reintges is eigenaar van het gelijknamige café-zalencentrum en herinnert zich dat beginjaren zestig alleen zij een telefoonaansluiting hadden. “Wie een van de dorpsbewoners moest hebben, belde dan gewoon naar ons. Dan noteerden we het nummer, hingen op en gingen de bewoner ophalen, die dan terug kon bellen”. Tegenwoordig is het onderlinge contact veel minder (‘man appt doch den ganzen Tag’) en veel inwoners pakken ’s ochtends vroeg al de auto naar het werk in het Ruhrgebied of verdienen de kost bij Solvay, een groot chemiebedrijf in Rheinberg.  Of bij Underberg, de wereldberoemde fabrikant van de kruidenbitters in deze stad.

Een school of sportveld heeft Winterswick niet, de twee enige levensmiddelenwinkels sloten al in de jaren zestig de deuren en de Wirtschaft Reintges is alleen bij feesten en gelegenheden nog geopend. Een eigen kerk is er evenmin, al staat net buiten het dorp – in de gemeente Moers -de eeuwenoude Marienkapelle vom Gut Strommoers, die de Bruderschaft keurig onderhoudt en die nog bij doop- en andere plechtigheden wordt gebruikt.

 

Dialect

Zoals in zoveel dorpen in de grensstreek spreken vooral de ouderen nog dialect. Niet zo gek, want bij kinderen werd het Rheinbergs Platt op school “met geweld onderdrukt”, herinneren de ouderen zich. “Maar de laatste jaren is daar weer een kentering in gekomen. Scholen bevorderen het dialect en er zijn zelfs voorleeswedstrijden in”, vertelt Reintges.

Zoals Winterswicks schutterskoning Theodoor III enkele jaren geleden in het plat zei: “Dor mott eck noch ös platt spräke. Eck wönsch ouw allemol, för van Ovend on van Nach, vöhl Freud on vöhl Plesier!” Als dat geen Wenterswieks is…

 

Olympisch kampioene beroemdste Winterswickse

Winterswick heeft een wereldberoemde inwoner: zesvoudig winnares van Olympisch goud Isabell Werth woont net buiten het dorp, in het Winterswicker Feld. Werth (48) is gespecialiseerd in de dressuur en won daarin ook nog eens drie individuele wereldtitels en vier met het landenteam. Net niet uit Winterswick, maar wel uit de gemeente Rheinberg komt Claudia Schiffer (47), actrice en supermodel.

 

Napoleon

Een andere bekende wereldburger die er ooit rondstruinde was de Franse keizer Napoleon Bonaparte. Maar daar houdt de Winterswicker bevolking niet zulke goede herinneringen aan over. De kleine korporaal vond dat de Marienkapelle wel een mooi pand was om zijn paarden te stallen. Maar omdat die niet door de nauwe deur pasten, liet hij een stalpoort in de muur uithakken. Inmiddels weer dichtgemetseld (zie foto), maar de voormalige staldeur is nog steeds goed te zien.

 

 

Bakken vol post belandden in . . . Winterswijk

Christel Opgenorth weet het nog goed. “Zeker in de naoorlogse jaren was het zo dat de post voor ons lang onderweg was. Het duurde vaak zeker een week langer eer wij de post ontvingen. Jarenlang kwam onze post in Winterswijk terecht en kwam het met veel stempels en plakkers voorzien bij ons op de mat. Sinds ons dorp Winterswick bei Rheinberg heet en een postcode heeft, gebeurt dat niet meer”.

 

Wenterswick, Windrichwich, Wijnderswijck, Wenterswiek…

De naam Winterswick heeft een vergelijkbare oorsprong als het ruim 60 kilometer verderop liggende Winterswijk. Het Nederlandse Winterswijk komt in historische documenten voor als onder andere: Winethereswick, Winriswic, Winterswich, Wennerswiche, Winrichwich, Wynreswick, Wentersick, Wenterswick en Wenterwic.

Het Duitse Winterswick heeft historisch ook verschillende namen gekend, zoals Winriswich (1236), Wennerswiche (1300), Wijnderswijck (kaart Blaeu 17e eeuw)) en Wientersweik (18e eeuw). De naam Winterswijk komt volgens Wikipedia van het Germaanse Winidaharis Wika, wat dochternederzetting van Winidahari betekende. Mogelijk hebben mensen met dezelfde naam op verschillende plekken zo’n nederzetting opgericht. In zijn Canon van Winterswijk vermeldt auteur Ubel Zuiderveld het Duitse gehucht kort, maar ook volgens hem is niets bekend over een oude band tussen de twee plaatsen.

 

Net als in Winterswijk

Een rondgang door Winterswick leert al gauw dat je er dingen ziet die de oudere lezers van deze krant zich ook vast nog van hun Winterswijk kunnen herinneren: een goederentrein die dwars door het dorp raast, maar zeker ook de elektriciteitsmasten langs de weg. En internetten doen de bewoners nog steeds via de koperen kabels van de telefoon van tientallen jaren oud. Natuurlijk zijn ook hier de telefooncellen verdwenen en heeft het dorp al ruim een halve eeuw geen enkele winkel meer. Winterswick gaat wel met zijn tijd mee: het had zelfs eerder een McDonald’s dan Winterswijk. En het heeft een paar dingen die het grote Winterswijk niet heeft: stoplichten en windmolens.

 

 

Bewoners voelen zich verwant met Winterswijk

Het Nederlandse Winterswijk is met de wekelijkse invasie van Duitse dagjesmensen bij onze oosterburen veel bekender dan hun eigen Winterswick. Dorpsbewoner Ludwig Fröhling: “Als men ons elders vraagt waar we vandaan komen, zeggen we gewoon Rheinberg, of Winterswick bei Rheinberg, want Winterswick kent niemand.”  Ook niet als toerist, want de enige, bescheiden attracties zijn de oude Mariakapel, het achttiende-eeuwse joodse kerkhof en het reptielenhuis TerraZoo, ingebouwd  op het grote bedrijventerrein Winterswick. De dorpsbewoners kennen het ‘grote’ Winterswijk wel allemaal en voelen zich er ook mee verwant. Christel Opgenorth is er in de jaren tachtig voor het laatst geweest: “Ik dacht dat het stadser zou zijn, maar ik vond het toen heel dorps en gemoedelijk”. Fröhling en Reintges zijn al eens wezen fietsen in het buitengebied van Winterswijk. “Het viel ons op hoe makkelijk de communicatie verliep in het dialect, dat een mooie verbondenheid schept. We praten hier Rheinbergs Platt.”


Deel dit bericht

Advertentie


Socialmedia

This message is only visible to admins.

Problem displaying Facebook posts.
Click to show error

Error: Server configuration issue

Gerelateerde artikelen